Θρησκευτικότητα και πίστη

Πηγή: Περιοδικων Καλων Νεων

Σε καμιά εποχή, σε καμιά περίοδο της ιστορίας, ο άνθρωπος δεν υπήρξε χωρίς θρησκεία. Η ζωή όλων των λαών της γης φανερώνει ότι το θρησκευτικό συναίσθημα είναι σύμφυτο με την ανθρώπινη ψυχή και σε οποιονδήποτε βαθμό διανοητικής κατάστασης και πολιτισμού και αν βρίσκεται. Το θρησκευτικό συναίσθημα υπάρχει σε όλους και σε όλες τις εποχές, επειδή το έβαλε μέσα του ο Δημιουργός, ώστε κάθε άνθρωπος να αναζητάει την κοινωνία με τον αληθινό Θεό.
   
Η θρησκευτικότητα δεν εδρεύει ούτε μόνο στη νόηση, ούτε μόνο στο συναίσθημα, ούτε μόνο στη βουλητική ενέργεια του ανθρώπου. Αντίθετα, έχει ως κέντρο της την δια την ανθρώπινη ψυχή.
   
Ο άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του περιορισμένο, γι' αυτό και αναγνωρίζει ότι εξαρτάται από κάποια ανώτερη δύναμη ως πηγή της ζωής του. Ως συνέπεια, αγωνίζεται με την ηθική του διαγωγή, με την προσευχή και τη λατρεία του, να επικοινωνήσει με αυτή τη δύναμη.
   
Η θρησκεία εμφανίζεται ως η εξωτερίκευση αυτής της εσωτερικής ανάγκης της θρησκευτικότητας.
   
Για την καθολικότητα της θρησκευτικότητας ο αρχαίος Έλληνας πεζογράφος Πλούταρχος (45-120 πΧ), λέει ότι μπορεί κανείς να βρει πόλεις χωρίς τείχη, χωρίς άρχοντες, χωρίς την ανάγκη του χρήματος και της καλλιτεχνίας, αλλά ποτέ δεν βρέθηκε πόλη χωρίς ναούς και βωμούς. Επίσης, ο Κικέρωνας είπε ότι δεν υπάρχει λαός, όσο βάρβαρος και αν θεωρηθεί, που να στερείται την ιδέα της ύπαρξης του Θεού.
   
Μέχρι σήμερα, τόσο στους πρωτόγονους λαούς, όσο και στους προηγμένους, υπάρχουν θρησκευτικές πεποιθήσεις, ποικίλου περιεχομένου, γεγονός που αποδεικνύει την καθολικότητα του θρησκευτικού συναισθήματος.
   
Είναι λυπηρή η αλήθεια ότι πολλές φορές οι άνθρωποι νομίζουν ότι όλες οι θρησκείες και όλες οι δογματικές αποχρώσεις έχουν κοινό αποτέλεσμα, το να φέρουν την ανθρώπινη ψυχή προς τον Θεό και επομένως ότι, εφόσον κάθε θρησκευόμενος άνθρωπος τηρεί πιστά και ειλικρινά τις διατάξεις της θρησκείας του, βρίσκεται στον δρόμο προς τον ουρανό.
   
Όσο όμως και αν η θρησκευτικότητα είναι έμφυτη στην ανθρώπινη ψυχή, δεν αρκεί για να φέρει τη σωτήρια ανάπαυση, ούτε για να δώσει ειρήνη στο ταραγμένο ανθρώπινο πνεύμα.
   
Η Βίβλος, η οποία για κάθε συνειδητό Χριστιανό αποτελεί τον μόνο αληθινό οδηγό στα ζητήματα που αφορούν τις σχέσεις του ανθρώπου με τον Θεό, φανερώνει ότι η σωτηρία της ανθρώπινης ψυχής δεν εξαρτάται παρά μόνο από την αποδοχή του Χριστού και τη σύνδεση της ψυχής μας με Αυτόν διαμέσου της πίστης.
   
Στην Καινή Διαθήκη προβάλλεται ιδιαίτερα η πίστη που μπορεί να σώσει, η σώζουσα πίστη. Και όταν λέμε πίστη, δεν εννοούμε την απλή ιστορική γνώση και παραδοχή της ύπαρξης της Προσωπικότητας του Κυρίου, αλλά μια πίστη ζωντανή και σύμφωνη με τον Θεό, που εκδηλώνεται και εξωτερικεύεται στη ζωή μας με υπακοή στο θέλημα του Θεού και έργα αγάπης προς τους συνανθρώπους.
   
Αυτή η πίστη που σώζει, λοιπόν, δεν είναι απλά η εκδήλωση της ανθρώπινης τάσης προς το θείο, όπως συμβαίνει με την απλή θρησκευτικότητα, αλλά είναι και η σωτήρια σύνδεση της ψυχής με τον επουράνιο Χριστό διαμέσου του Αγίου Πνεύματος (Εφ 1/12-14).
   
Αν και βλέπουμε μέχρι και στις ημέρες μας ένα ολόκληρο πλήθος -αν όχι την πλειοψηφία των ανθρώπων- να εκδηλώνουν ζωηρή θρησκευτικότητα, ενώ, ταυτόχρονα, ζουν αντίθετα με το θέλημα του Θεού. Πηγαίνουν στην εκκλησία, εκτελούν τους θρησκευτικούς τύπους, παρουσιάζουν σε πολλές περιπτώσεις έντονο θρησκευτικό συναίσθημα, και όμως! Στην καθημερινή τους ζωή καταπατούν βάναυσα το θέλημα του Θεού, και ζουν τη ζωή του δικού τους «εγώ», των δικών τους επιθυμιών, αδιαφορώντας αν όσα κάνουν είναι αρεστά στον Θεό.
   
Αυτοί οι άνθρωποι έχουν μεν θρησκευτικότητα, αλλά δεν έχουν πίστη ικανή να τους σώσει ούτε να τους συνδέσει με τον Ζωντανό Θεό. Έχουν θρησκεία, αλλά δεν έχουν τον Χριστό Κύριο μέσα στην καρδιά τους. Αντίθετα, ο γνήσιος Χριστιανισμός της Καινής Διαθήκης ξεφεύγει από τα πλαίσια των άλλων θρησκειών ανθρώπινης προέλευσης, και παρουσιάζεται όχι ως μια εξωτερίκευση της τάσης μας προς το θείο, αλλά ως η αποκάλυψη του Θεού προς τον άνθρωπο, ως μια διδασκαλία με προέλευση τον ουρανό, που διδάσκει και βοηθάει την ανθρώπινη ψυχή να βρει την ικανοποίηση που αναζητάει. Ο γνήσιος Χριστιανισμός, λοιπόν, είναι η ζωή στην οποία εκδηλώνονται όλα τα ευλογημένα αποτελέσματα της σχέσης του ανθρώπου με τον Θεό.
   
Γράφοντας για τη Χριστιανική Θρησκεία στην Επιστολή του, ο απόστολος Ιάκωβος λέει: «Θρησκεία καθαρή και χωρίς ψεγάδι μπροστά στον Θεό και Πατέρα είναι τούτη: Να επισκέπτεται τους ορφανούς και τις χήρες στη θλίψη τους, και να τηρεί τον εαυτό αμόλυντο από τον κόσμο» (1/26-27 ΝΜ Βάμβα).
   
Στην πραγματικότητα, ο Ιάκωβος δεν δίνει έναν πλήρη ορισμό της θρησκείας, αλλά εκθέτει τα εξωτερικά της γνωρίσματα, που είναι εξίσου ουσιώδη όπως από τα εσωτερικά.
   
Υπάρχει, λέει, «θρησκεία», αλλά αυτή πρέπει να είναι «καθαρή και αμόλυντη». Αυτές οι συνώνυμες εκ πρώτης όψεως λέξεις, διαφέρουν στο ότι η μεν πρώτη αναφέρεται στην θετική πλευρά η δε δεύτερη στην αρνητική. Και τα δύο επίθετα ταιριάζουν πλήρως στον προσδιορισμό της αληθινής θρησκείας, είναι δε δόξα του Χριστιανισμού ότι είναι θρησκεία καθαρή, από ανθρώπινες επινοήσεις και αμόλυντη από τα στοιχεία του κόσμου.
   
Οι ψεύτικες θρησκείες αποκαλύπτονται εύκολα, επειδή θεοποιούν ανθρώπινα πάθη και αδυναμίες. Αντίθετα, η θρησκεία που επιδοκιμάζει ο Θεός είναι θρησκεία χάρης (Λκ 1/30, 1 Πε 2/4, 20, Ρωμ 2/13, 2 Θεσ 1/6) και διδάσκει να πράττουμε τα πάντα με την αίσθηση ότι τα βλέπει ο Θεός.
   
Η θρησκεία που είναι «κατά Θεόν», λοιπόν, έχει δύο κύρια χαρακτηριστικά: (α) την υπακοή στο θέλημα του Θεού, που εκδηλώνεται με έμπρακτη αγάπη και (β) την άγια ζωή. Αυτά τα στοιχεία δεν μπορούν να επιτευχθούν με άλλον τρόπο, παρά μόνο με τη σύνδεσή μας με τον ζωντανό Ιησού Χριστό, γεγονός που επιτυγχάνεται διαμέσου της πίστης. Ο Κύριος συνιστά στους μαθητές Του: «Μείνετε ενωμένοι μαζί μου και εγώ ενωμένος μαζί σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του, αν δεν μείνει ενωμένο με την άμπελο, έτσι κι εσείς, αν δεν μείνετε ενωμένοι μαζί μου. Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, εσείς τα κλήματα. Εκείνος που μένει ενωμένος μαζί μου, και εγώ μαζί του, αυτός φέρνει πολύ καρπό επειδή, χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε» (Ιωάν 15:4-5 ΝΜ Βάμβα).
   
Ο Χριστός δεν ήρθε στον κόσμο για να ιδρύσει άλλη μια θρησκεία, που θα εκδηλώνεται με σειρά εντολών και θρησκευτικών διατάξεων, από την τήρηση των οποίων θα εξασφαλιζόταν η σωτηρία του ανθρώπου, αλλά ήρθε για να ετοιμάσει μια σωτηρία που θα προσφέρεται δωρεάν στον άνθρωπο, επειδή η αμαρτωλή ανθρώπινη φύση βρίσκεται σε κατάσταση τέτοιας πνευματικής νέκρωσης, που την καθιστά ανίκανη να κάνει οτιδήποτε αγαθό, για να ευχαριστήσει τον Θεό, ο Οποίος είναι η πηγή της ζωής.
   
Πουθενά η Καινή Διαθήκη δεν λέει ότι προκειμένου ο άνθρωπος να σωθεί και να γίνει παιδί του Θεού πρέπει να τηρεί ορισμένους θρησκευτικούς τύπους. Αντίθετα, το Ευαγγέλιο μας παρουσιάζει ένα Πρόσωπο με το Οποίο χρειαζόμαστε να ενωθούμε με ζωντανή πίστη, και το Πρόσωπο αυτό είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, Εκείνος που είπε για τον Εαυτό Του: «Εγώ είμαι ο Δρόμος, και η Αλήθεια, και η Ζωή» (Ιωάν 14/6).
   
Όλη η Καινή Διαθήκη μας παραπέμπει και μας δείχνει τον ζωντανό Κύριο Ιησού, ως τη μόνη πηγή πνευματικής ζωής και δύναμης, και το μοναδικό μέσον -με το οποίο μπορούμε να συνδεθούμε μαζί Του- την πίστη.
   
Συνεπώς, υπάρχει διάκριση ανάμεσα στη θρησκεία και την πίστη, και η διαφορά αυτή εκδηλώνεται κυρίως με τα ακόλουθα σημεία:

1. Η πίστη σύμφωνα με τον Θεό και το Ευαγγέλιο έχει ως κέντρο και αποκλειστικό αντικείμενό της τον Ιησού Χριστό. Είναι ρητή και κατηγορηματική η μαρτυρία της Καινής Διαθήκης ως προς αυτό το σημείο: «Όποιος έχει τον Υιό, έχει τη ζωή, όποιος δεν έχει τον Υιό του Θεού, τη ζωή δεν έχει» (1 Ιώαν 5/12). Ο απόστολος Πέτρος θα τονίσει: «Δεν υπάρχει διαμέσου κανενός άλλου η σωτηρία, επειδή, ούτε όνομα άλλο είναι δοσμένο κάτω από τον ουρανό ανάμεσα στους ανθρώπους, διαμέσου του οποίου πρέπει να σωθούμε» (Πρξ 4/12).
2. Η σωτηρία προσφέρεται στον άνθρωπο δωρεάν, χαρίζεται, χωρίς αντάλλαγμα. Το κόστος αυτής της δωρεάν σωτηρίας είναι το Αίμα του Κυρίου Ιησού Χριστού, που πλένει την ψυχή και τη συνείδηση του μετανοημένου ανθρώπου καθώς πλησιάζει τον Θεό με πίστη. Η σωτηρία δίνεται στον άνθρωπο ως δώρο, χάρη στο απολυτρωτικό έργο του Χριστού, αντίθετα από ότι διδάσκουν οι ανθρώπινες θρησκείες, που την παρουσιάζουν ως αποτέλεσμα των ανθρώπινων έργων και προσπαθειών. Τα καλά έργα είναι απαραίτητα και πρέπει να συνοδεύουν την αληθινή χριστιανική ζωή (1 Ιωάν 2/14). Όμως, η σωτηρία δεν είναι αποτέλεσμα των έργων μας, αλλά καρπός της λυτρωτικής θυσίας του Χριστού. Καρπός και εξωτερίκευση αυτής της σωτηρίας είναι τα έργα. Η Καινή Διαθήκη είναι σαφής και στο σημείο αυτό (Ρωμ 3/23-28, Τιτ 3/3-7, Γαλ 2/21).
3. Η πίστη που σώζει ανοίγει την πόρτα στο Άγιο Πνεύμα για να κατοικήσει στην καρδιά του πιστού (Εφ 1/13-1 και το Οποίο τον βεβαιώνει και τον ικανώνει να λέει: «Τώρα είμαστε παιδιά του Θεού» (1 Ιωάν 3/2) και να ευφραίνεται με την παρουσία του Πνεύματος στη ζωή του, που τη γεμίζει με δοξολογία και ευχαριστία προς τον Θεό. Τώρα, προσεύχεται και χαίρεται την κοινωνία του Λόγου του Θεού, έχει ζωντανή ελπίδα του ουρανού και βεβαιότητα της σωτηρίας. Αντίθετα, η απλή θρησκευτικότητα δεν μπορεί να δώσει αυτά τα στοιχεία, αλλά αφήνει τον άνθρωπο στο σκοτάδι της αμφιβολίας και της απελπισίας. Με άλλα λόγια, η θρησκευτικότητα είναι άκαρπη και αδύναμη.